Özellikle Kaddafi gittikten ve sistem değiştikten sonra Libya’da çok kez fuar katılımı ve müşteri ziyareti sebebi ile bulundum. Şu anda da Libya’ya inşaat malzemeleri ihracatı yapmaya devam ediyorum.
Libya, Afrika’nın kuzeyinde Mısır ve Cezayir arasında yer almaktadır.
Para birimi: Libya Dinarı
Alan: 1.760.000 km²
Nüfus: 7,3 milyon (2023)
Ülke kodu: +218
Libya ekonomisi büyük oranda petrol ve doğalgaza bağlıdır. Libya OPEC üyesi bir ülkedir ve OPEC verilerine göre yaklaşık 48,4 milyar varille dünyanın en çok petrol rezervlerine sahip ilk 10 ülkesi arasında yer almaktadır.
Ayrıca kanıtlanmış doğal gaz rezervinin de yaklaşık 1,5 trilyon metreküp olduğu hesaplanıyor.
Bu sene üçüncüsü düzenlenen ve 18 Ocak’ta başkent Trablus’ta başlayacak olan Libya Enerji ve Ekonomi Zirvesi’nde de belirtildiği gibi, petrol ve doğal gazda yeni keşif sahalarına yönelme kararı alınmıştır.
Ayrıca coğrafi konumu nedeniyle sahip olduğu yüksek rüzgar ve güneş enerjisi potansiyelinden de faydalanmak isteyen Libya, elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının payını 2035’e kadar yüzde 20 seviyesine çıkarmayı hedefliyor ve bu yüzden Ekim 2022’de TotalEnergies ile 500 megavat kapasiteli bir güneş enerjisi projesi geliştirme anlaşması imzaladı.
LİBYA’nın DIŞ TİCARETİ
Libya 2023 senesinde 35,7 Milyon USD ihracat yaparak, dünya ihracatından % 0,2 pay almıştır.
Yine 2023 senesinde 23,2 Milyon USD ithalat yaparak, dünya ithalatından % 0,1 pay almıştır.
Aynı sene 12,5 milyon USD dış ticaret fazlası vermiştir.
İHRACAT
Libya’nın toplam ihracatından % 83,5 pay alan ülkeler ve payları;
İtalya – % 22,3
Almanya – % 14,9
İspanya – % 8,6
Fransa – %7,4
Çin – % 6,2 (Libya Çin’e 2,2 Milyar USD değerinde ham petrol ihraç etmiştir)
Yunanistan – % 6,2
BAE – % 5,2
İngiltere – % 4,5
ABD – % 4,4
Tayland – % 3,8
Libya’nın ihracatında önde gelen ürünler ;
270900 Gtip’li Ham petrol – 31,5 milyar USD
271121 Gtip’li Gaz halindeki doğal gaz – 1,2 milyar USD
710812 Gtip’li İşlenmemiş altın – 797,6 milyon USD
271019 Gtip’li Petrol yağları – 582,7 milyon USD
271012 Gtip’li Hafif yağlar ve müstahzarları – 358,7 milyon USD
720449 Gtip’li Hurda demir çelik – 229,3 milyon USD
720310 Gtip’li Demir cevherinin doğrudan indirgenmesiyle elde edilen demirli ürünler – 196,1 milyon USD
281410 Gtip’li Saf amonyak – 158 milyon USD
740400 Gtip’li Bakır hurdası – 139,8 milyon USD
271112 Gtip’li Sıvılaştırılmış propan – 118,4 milyon USD.
İTHALAT
Libya’nın toplam ithalatında % 74,2 payı olan ülkeler ve payları;
2023’te en çok ihracat yaptığı ülkeler ve payları
Çin – % 16,9
Türkiye – % 14
İtalya – % 7,9
BAE – % 7,9
Mısır – % 7,9
Yunanistan – % 7,4
Tunus – % 3,7
Kıbrıs – % 3,3
Almanya – % 2,7
Kore – % 2,5
Libya’nın ithalatında önde gelen ürünler ;
271012 Gtip’li Hafif yağlar ve müstahzarları – 2,5 milyar USD
271019 Gtip’li Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar – 2,0 milyar USD
851712 Gtip’li Hücresel Ağlar İçin Veya Diğer Kablosuz Ağlar İçin Telefonlar- 768,4 milyon USD
240220 Gtip’li Sigaralar – 641,4 milyon USD
870323 Gtip’li Binek otomobiller – 629,0 milyon USD
711319 Gtip’li Kıymetli metallerden mücevher – 408,8 milyon USD
260112 Gtip’li Aglomore edilmiş demir cevherleri – 324,4 milyon USD
170199 Gtip’li Pancar veya kamıştan yapılma, katı halde beyaz şeker– 250,8 milyon USD
300490 Gtip’li İlaçlar – 229,1 milyon USD
841199 Gtip’li Gaz türbinlerinin parçaları – 222,0 milyon USD.
LİBYA ve TÜRKİYE’nin DIŞ TİCARETİ
Libya 2023’te Türkiye’ye 538,0 milyon USD değerinde ihracat yapmıştır. Bu rakamın Libya’nın toplam ihracatındaki payı % 1,5. Türkiye’nin ithalatındaki payı ise % 0,1’dir.
Libya ile aramızdaki dış ticaret dengesi ise Libya’nın aleyhine olacak şekilde 2,7 milyar USD’dır.
Türkiye Libya’nın ikinci büyük tedarikçi ülkesidir, birincisi Çin’dir.
LİBYA’nın TÜRKİYE’ye İHRACATINDA BAŞLICA ÜRÜNLER
TÜRKİYE’nin LİBYA’ya İHRACATI ile İLGİLİ NOTLAR
- 441193 Gtip’li Ağaçtan veya diğer odunsu maddelerden lif levhalar
7,9 milyon USD değerinde ithal etmiştir.
Libya bu ürünü yalnızca Türkiye’den ithal ediyor. (Lif Levha : MDF, HDF..)
- 441820 Gtip’li Ahşap kapılar ve çerçeveler
Türkiye bu üründen 2023’te Libya’ya 16,1 milyon USD ihraç etmiştir.
Libya’nın ithalatının % 77,6’sını Türkiye karşılamıştır.
- 200290 Gtip’li Ağırlık itibariyle % 12’den az kuru madde içeren, konserve edilmiş domatesler
Libya bu üründen 116,2 milyon USD değerinde ithalat yapmıştır. % 74,6’sını İtalya’dan, % 2,3’ünü ise Türkiye’den yapmıştır.
Libya’nın ithalatında, Türkiye’nin birim ton fiyatı ortalaması İtalya’ya oranla 210 USD/Ton daha ucuz.
Türkiye bu üründe Dünya ihracatından % 4,9 pay alırken, İtalya ise % 24,1 pay almıştır.
Tabii ki İtalya’nın da Türkiye gibi Libya’ya nakliye transit süresi avantajı var ama nihayetinde bu ürün Türk menşeli olarak da Libya’ya girmiş ve kabul görmüş, pazarın beşinci sırada tedarikçisi olmuştur. Birim fiyatı da ana tedarikçi olan İtalya’dan daha uygundur. Bu üründeki payını artırabilir.
Üstelik Türkiye’nin yıllık domates üretimi 13 milyon ton iken, İtalya’nın ki 6,6 milyon ton ile Türkiye’nin yalnızca yarısı kadardır ve pazardaki payı daha büyüktür.
LİBYA’da DÜZENLENEN VE T.C. EKONOMİ BAKANLIĞININ BÜYÜK KISMINI DESTEKLEDİĞİ ÖNEMLİ FUARLAR.
LIBYAFOOD EXPO 2025 / Gıda ve Gıda Teknolojileri
MENA PROJECT EXPO 2025 / Yapı/İnşaat Ürünleri ve Teknolojileri
LIBYA BUILD 2025 / YAPI – İNŞAAT ÜRÜNLERİ VE TEKNOLOJİLERİ
LIBYA HEALTHCARE EXPO 2025 / Sağlık, Optik, Medikal, Teknik Aletler ve Cihazlar
LİBYA ve TÜRKİYE’nin DIŞ TİCARETİ
Libya 2023’te Türkiye’ye 538,0 milyon USD değerinde ihracat yapmıştır. Bu rakamın Libya’nın toplam ihracatındaki payı % 1,5. Türkiye’nin ithalatındaki payı ise % 0,1’dir.
Libya ile aramızdaki dış ticaret dengesi ise Libya’nın aleyhine olacak şekilde 2,7 milyar USD’dır.
Türkiye Libya’nın ikinci büyük tedarikçi ülkesidir, birincisi Çin’dir.
Libya’nın ithalatında Çin’in payı % 16,9 Türkiye’nin payı ise % 14’tür. Ardından, her birinin payı % 7,9 olarak İtalya, BAE ve Mısır geliyor.
Libya’nın bankacılık sistemi çok gelişmemiştir. İthalatçı kimi zaman akreditif de açtırabilmektedir ama diğer yandan kimi zaman bankacılık sisteminin yavaşlığından dolayı ithalatçı ödemeyi başka bir ülke üzerinden vs yapmayı da talep edebilmektedir.
LİMANLAR
Türkiye’den Libya’nın Tripoli, Misurata ve Al Khums Limanlarına ticari gemi seferleri mevcuttur. CMA, MSC gibi uluslararası ticari deniz taşımacılığı yapan şirketlerin gemileri Türkiye’den Libya limanlarına 7 ile 20 gün arasında değişen transit sürelerde yük taşımacılığı yapmaktadırlar.
BOŞ ZAMANLARDA LİBYA’da NELER YAPILABİLİR
Yukarıda giriş kapısının fotoğrafını paylaştığım Red Castle Museum gezilebilir.
Hemen Red Castle’ın yanındaki Şehitler Meydanı (Martyrs’ Square) ziyaret edilebilir. Bu bölge aynı zamanda Akdeniz’in kıyısındadır.
Aslen Bodrum’un Turgutreis mahallesinde(eski adıyla Karatoprak) dünyaya gelen ve 1551’de Tripoli’yi Malta şövalyelerinin elinden alıp fetheden Turgut Reis, 1565’te Tripoli’de vefat etmiştir ve türbesi de Red Castle’e 10 dk yürüyüş mesafesinde, Akdeniz kıyısında bulunmaktadır.
Ayrıca Kuzey Afrika mutfağının karakteristik yemeği olan Kuskus da Libya’ya kadar gitmişken denenmelidir. Aynı yemeği bir takım değişikliklerle Cezayir ve Fas’ta da deneyebilirsiniz.
Aytaç Arıbaş
